Usijifanye Uko Sawa: Tambua Wakati Unahitaji Msaada wa Kihisia

Umewahi kuwa na siku ambayo ulikuwa unatabasamu, unaongea na watu na kufanya kila kitu ulichotarajiwa kufanya, lakini ndani yako ulikuwa umechoka sana?

Labda hakuna mtu aliyegundua. Labda hukutaka mtu yeyote agundue.

Ulijiambia, “Nitakuwa sawa.” Ulienda kazini. Ulihakikisha familia yako iko sawa. Ulijibu meseji zako. Ulitabasamu wakati ulipotakiwa kutabasamu. Na mtu alipokuuliza, “Vipi upo poa?” huenda ulijibu, “Niko sawa.”

Lakini je, kweli ulikuwa sawa?

Watu wengi wanaishi maisha wakiwa wamebeba maumivu ya kihisia ambayo hakuna anayeyaona. Kitu kimoja nilichokuja kukielewa kupitia kazi yangu ya ushauri nasaha (counselling) ni kwamba mtu anaweza kuwa anapitia changamoto kubwa sana lakini kwa nje akaonekana yuko sawa kabisa.

Tumekua wazoefu sana kwenye kuficha maumivu yetu

Kuna jambo la kuvutia kuhusu maumivu ya kihisia: si lazima yaonekane kwenye uso wa mtu. Mtu anaweza kuwa anapitia wasiwasi mkubwa lakini bado akaenda kazini kila asubuhi.

Mama anaweza kuwa amechoka na kulemewa na majukumu, lakini bado akaandaa chakula kwa ajili ya watoto wake.

Mwanafunzi anaweza kuwa chini ya presha kubwa sana, lakini bado akaendelea kuhudhuria masomo.

Mtu anaweza kuwa anaomboleza msiba lakini bado akaendelea kutabasamu na kuzungumza na wengine.

Wakati mwingine, mtu anayeonekana kuwa anaweza kuhimili kila kitu ndiye anayehitaji sana mtu wa kumuuliza, “Kwa kweli unaendeleaje?”

Kwa bahati mbaya, wengi wetu tumefundishwa kuendelea na maisha bila kujali tunavyojisikia. Tunasema maneno kama: “Kuwa imara”, “Usifikirie sana”, “Wengine wanateseka kuliko wewe”, “Unachohitaji ni kuomba tu”, “Itapita”, na kadhalika.

Wakati mwingine maneno haya husemwa kwa nia nzuri. Lakini mtu anayepitia changamoto kubwa anaweza kuhitaji zaidi ya kutiwa moyo ili aendelee tu.

Anaweza kuhitaji mtu wa kumsikiliza. Anaweza kuhitaji kueleweka. Na wakati mwingine, anaweza kuhitaji msaada wa kitaalamu.

Kupitia changamoto hakukufanyi uwe mtu dhaifu

Ningependa kuzungumzia mtazamo mmoja ambao umewazuia watu wengi kutafuta msaada kutoka kwa wataalamu:

Mtazamo kwamba kutafuta msaada wa kisaikolojia ni ishara ya udhaifu.

Siyo kweli.

Tunatafuta msaada tunapokuwa wagonjwa kimwili. Tunamwona daktari tunapokuwa na tatizo kwenye mwili. Tunatumia dawa tunazopendekezewa. Tunafanya vipimo kwa sababu tunatambua umuhimu wa kutunza afya yetu ya mwili.

Afya yetu ya kihisia pia inahitaji kutunzwa. Hakuna aibu kabisa kusema: “Kwa sasa siko vizuri.”

Kinyume chake, kutambua kwamba kuna jambo haliko sawa kunaweza kuwa ishara ya kujitambua vizuri.

Huhitaji kufikia hatua ya kuvunjika kabisa ndipo utambue kwamba unahitaji msaada.

Wakati mwingine hatutambui hata ni mzigo kiasi gani tumekuwa tukibeba

Maisha yanaweza kuwa mazito taratibu. Tatizo moja linafuatwa na jingine.

Mahusiano yanaanza kuwa mtihani. Pesa hazionekani. Kazi inakuwa na majukumu mengi. Ndugu yako anaumwa. Unampoteza mtu wako wa karibu.

Huenda uliwahi kupitia tukio lenye maumivu katika mahusiano yako ya zamani.

Labda unalea watoto huku ukiwa na matatizo yako mwenyewe.

Au huenda uliwahi kupitia tukio la kutisha ambalo hujawahi kulizungumza na mtu yeyote.

Unaendelea na maisha kwa sababu maisha nayo yanaendelea. Lakini baada ya muda, unaweza kugundua kwamba wewe si yule mtu uliyekuwa hapo awali.

Unakasirika kwa urahisi.

Unajikuta hufurahii tena vitu ambavyo zamani vilikupa furaha.

Hujisikii kuzungumza na watu.

Unalala sana – au hushiki kabisa usingizi.

Akili yako inakuwa na mawazo mengi muda wote.

Unaanza kuwa na wasiwasi kuhusu mambo ambayo huwezi kuyadhibiti.

Unajisikia umechoka hata baada ya kupumzika.

Wakati mwingine hujui hata tatizo hasa ni nini. Unajua tu kwamba umechoka kujisikia hivi.

Hilo ni jambo ambalo unapaswa kulizingatia.

Ni wakati gani unapaswa kufikiria kutafuta msaada wa kitaalamu?

Si kila kipindi kigumu cha maisha kinamaanisha kwamba mtu ana tatizo la kisaikolojia. Maisha yanaweza kuwa magumu, na ni jambo la kawaida kuwa na hisia mbalimbali tunapokutana na changamoto za maisha.

Hata hivyo, kama changamoto hizi zinaendelea kwa muda mrefu, zinakuwa ngumu kukabiliana nazo, au zinaanza kuathiri maisha yako, huenda ukawa wakati wa kutafuta msaada wa kitaalamu.

Unaweza kufikiria kuzungumza na mshauri nasaha au mtaalamu mwingine anayehusika ikiwa unapitia mambo kama:

• Kuwa na huzuni muda wote au kujisikia kama huna hisia.
• Kuwa na wasiwasi muda wote.
• Kujisikia umeelemewa na mambo mara nyingi.
• Kukasirika au kuwa na milipuko ya hasira mara kwa mara.
• Kupoteza hamu ya kufanya vitu ambavyo zamani vilikupa furaha.
• Kufanya mabadiliko makubwa katika muda wako wa kulala au namna unavyokula.
• Kuwa na matatizo ya kuzingatia au kufanya jambo kwa umakini.
• Kuepuka kuwasiliana na watu unaowapenda.
• Kuwa na matatizo ya mahusiano yanayoendelea.
• Kushindwa kufanya kazi vizuri kazini au kusoma vizuri.
• Kuwa na ugumu wa kukabiliana na msiba, tukio la kutisha, au tukio lolote kubwa la maisha.
• Kutumia pombe au dawa za kulevya ili kukabiliana na hisia zako.
• Kujisikia huna tumaini au kuona kwamba maisha hayana maana tena.

Ikiwa mtu anafikiria kujiua au kujiumiza, hili ni jambo zito sana, na msaada wa kitaalamu unahitajika haraka.

Nini hasa hutokea wakati wa ushauri nasaha?

Baadhi ya watu wanaogopa ushauri nasaha (counselling) kwa sababu hawajui nini cha kutarajia.

Wanafikiria kwamba mshauri nasaha (counsellor) atawahukumu, atawafundisha kwa ukali, au atawaambia maamuzi ya kufanya. Hivyo siyo jinsi ushauri nasaha unavyopaswa kuwa.

Ushauri nasaha unahusu kujenga mazingira salama, ya kitaalamu na yenye msaada ambapo mtu anaweza kuzungumza kwa uhuru, kueleza kile anachopitia, kujielewa vizuri zaidi na kujifunza njia bora za kukabiliana na maisha.

Wakati mwingine, watu tayari wanajua wanachopaswa kufanya. Tatizo ni kwamba kujua jambo si sawa na kuwa na uwezo wa kulifanya.

Mtu anaweza kujua kwamba anahitaji kuondoka kwenye mahusiano yasiyo na afya, lakini akahisi hawezi kufanya hivyo kihisia.

Mtu anaweza kujua kwamba anahitaji kuacha kutumia dawa za kulevya, lakini akawa anapata ugumu kwa sababu ya utegemezi na mazingira yanayomzunguka.

Mwanafunzi anaweza kujua kwamba anahitaji kusoma, lakini akawa ameelemewa na wasiwasi.

Mtu anayehuzunika kwa kumpoteza mpendwa anaweza kujua kwamba kifo ni sehemu ya maisha, lakini bado akajisikia ameumia sana.

Ushauri nasaha hauondoi matatizo ya maisha kwa njia ya kimiujiza lakini unaweza kumsaidia mtu kukabiliana na matatizo hayo akiwa na uelewa zaidi, msaada na njia bora za kukabiliana na changamoto husika.

Tunapaswa pia kujifunza kusikiliza

Afya ya akili si jukumu la wanasaikolojia, washauri nasaha na wataalamu wengine pekee. Kila mmoja wetu ana nafasi muhimu.

Si lazima kila wakati tupate maneno sahihi ya kusema. Wakati mwingine tunachohitaji ni kuwa tu pamoja na mtu huyo.

Badala ya kusema tu “usijali”, jaribu kumuuliza: “Ungependa kuzungumza kuhusu mambo yanayokusumbua?”

Badala ya kumwambia mtu “Lazima uwe imara.” Jaribu kumwambia: “Huhitaji kukabiliana na hili peke yako.”

Badala ya kumhukumu mtu kwa sababu ya mabadiliko katika tabia yake, jaribu kujiuliza:

“Je, kuna jambo lingine linalomsumbua mtu huyu?”

Huruma kidogo inaweza kuwa na msaada mkubwa.

Tunahitaji kuacha kuona aibu kutafuta msaada

Bado kuna unyanyapaa mkubwa kuhusu afya ya akili katika jamii zetu. Baadhi ya watu wanaogopa kuitwa “wenda-wazimu.”

Wengine wanaogopa kile ambacho familia, marafiki, wafanyakazi wenzao au jamii itasema.

Baadhi ya watu wanaamini kwamba wanapaswa kutatua kila tatizo lao wenyewe.

Lakini kutafuta msaada hakumaanishi kwamba una wazimu. Inamaanisha wewe ni binadamu.

Sisi sote huwa na nyakati ambazo tunahitaji msaada. Na hakuna aibu kukubali hilo.

Labda moja ya mabadiliko muhimu tunayoweza kufanya ni kuacha kuwauliza watu kwa nini hawawezi tu “kuwa imara” na badala yake kuanza kuwauliza ni aina gani ya msaada wanaohitaji.

“Ikiwa unapitia changamoto, tafadhali usijipuuze”

Huenda umezoea sana kuwajali watu wengine.

Huenda wewe ndiye mtu ambaye kila mtu humtafuta anapokuwa na tatizo.

Huenda wewe ndiye mzazi anayehakikisha familia inaendelea kuwa pamoja.

Huenda wewe ndiye rafiki ambaye yuko tayari kila wakati kusaidia.

Huenda wewe ndiye mtaalamu anayewahudumia watu wengine kila siku.

Lakini nani anayekujali wewe?

Afya yako ya kihisia (emotional well-being) nayo ni muhimu. Huhitaji kusubiri mpaka ufikie mwisho wa uwezo wako wa kuvumilia.

Zungumza na mtu unayemwamini.

Jipe nafasi ya kukubali na kuelewa kile unachohisi. Na inapohitajika, tafuta msaada wa kitaalamu.

Kuna ujasiri katika kuomba msaada. Kuna ujasiri katika kukubali kwamba kuna jambo linakuumiza.

Kuna ujasiri katika kuamua kwamba unataka mambo yabadilike.

Wewe Si Dhaifu Kwa Sababu Unapitia Changamoto. Wewe ni Binadamu.

Na wakati mwingine, jambo la kijasiri zaidi unaloweza kufanya ni kuacha kujifanya kwamba kila kitu kiko sawa na kusema: “Nahitaji msaada.”

Huo unaweza kuwa mwanzo wa kupona.

Unahitaji Msaada? Usipitie Haya Peke Yako

Ikiwa unapitia changamoto za kihisia au kisaikolojia na unahitaji mtu wa kuzungumza naye, huduma za ushauri nasaha zinapatikana. Unaweza kupata ushauri nasaha binafsi (Online Individual Counselling) ukiwa popote ulipo.

Kwa watu wanaoishi mkoani Iringa, huduma ya ushauri nasaha ana kwa ana pia inapatikana. 

Aidha, Brain Facilitator Organization hutoa huduma za ushauri nasaha kwa vikundi kwa mashirika na taasisi, kwa kusaidia wafanyakazi na vikundi kujenga uelewa na ustawi bora wa afya ya akili.

Usisubiri mpaka mambo yawe magumu zaidi — tafuta msaada unapouhitaji. Wasiliana nasi leo, kupitia simu namba +255 678 592 131 au WhatsApp, ili kujua zaidi kuhusu huduma inayokufaa.